Nawigacja

Informacje dla przedsiębiorców kolejowych

Pasażerski przewóz okazjonalny – stanowisko Prezesa UTK

W związku z pojawiającymi się wątpliwościami przewoźników kolejowych dotyczącymi zagadnień związanych z interpretacją pojęcia „pasażerski przewóz okazjonalny” oraz ich szczególnego znaczenia w związku z kończącym się w 2016 r. okresem przejściowym na stosowanie przepisów o otwartym dostępie, Prezes Urzędu Transportu Kolejowego poniżej przedstawia swoje stanowisko w tym zakresie.

Definicja pasażerskiego przewozu okazjonalnego zawarta została w art. 4 pkt 22a ustawy z dnia 28 marca 2013 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2013 r. poz. 1594 z poźn. zm.), wprowadzonym art. 74 ustawy z dnia 16 grudnia 2010 r. o publicznym transporcie zbiorowym (Dz. U z 2011 r. Nr 5, poz. 13 z późn.zm.). 

Zgodnie z tą definicją pasażerski przewóz okazjonalny to jednorazowy przewóz w zakresie pasażerskiego transportu kolejowego mający na celu zaspokojenie potrzeb przewozowych nieprzewidzianych w realizowanych na danej linii przewozach w ramach umowy o świadczenie usług publicznych lub na podstawie decyzji o przyznaniu otwartego dostępu.

Analizując pojęcie okazjonalnego przewozu pasażerskiego w pierwszej kolejności należy wziąć pod uwagę cel, jakiemu służyć ma realizacja takiego przewozu. Celem takim ma być zaspokojenie potrzeb przewozowych nieprzewidzianych przez organizatora publicznego transportu zbiorowego w umowie o świadczenie usług publicznych i nieujętych w decyzjach o przyznaniu danemu przewoźnikowi otwartego dostępu. Tak więc realizacja takiego przewozu powinna wynikać z zaobserwowanej przez przewoźnika potrzeby zapewnienia dowozu osób na mające się odbyć określone wydarzenie, które może mieć dowolny charakter - festiwal, mecz, koncert, zjazd, inne masowe spotkanie, czy też wynikać z realizacji przez przewoźnika zamówionego dodatkowego przewozu dedykowanego np. na wyjazd biznesowy, integracyjny, kolonijny itd. Natomiast, w odróżnieniu od okazjonalnego przewozu pasażerskiego, regularny przewoź osób, nie ma z góry precyzyjnie określonego, konkretnego jednorazowego celu, w jakim jest realizowany. Może zatem być przewozem okazjonalnym dowóz kibiców sportowych na regaty żeglarskie, lecz nie będzie przewozem okazjonalnym uruchomienie w sezonie letnim dodatkowych pociągów w celu zapewnienia dojazdów na urlop.

W dalszej kolejności trzeba odnieść się do jednorazowego charakteru, jakim odznaczać powinny się pasażerskie przewozy okazjonalne. Użytego w definicji tego pojęcia sformułowania jednorazowy przewóz nie można traktować wyłącznie jako jeden przejazd tam i z powrotem. Może się bowiem okazać, że charakter wydarzenia wymaga dowozu wielu osób, większą liczbą pociągów, także z miejsc zlokalizowanych w różnych obszarach kraju, nie odbywającego się na jednej trasie. W takiej sytuacji, pomimo realizacji przewozu różnymi trasami i wieloma pociągami, wciąż możemy mówić o przewozie jednorazowym, ponieważ ma on na celu dowóz osób na jedno wydarzenie. Nie ma tutaj także znaczenia jego powtarzalność - np. mecze ligowe na tym samym obiekcie sportowym. Jest to w takim przypadku zbiór przewozów jednorazowych, gdyż dotyczą one dowozu kibiców na każdy mecz z osobna, np. na podstawie zapotrzebowania zgłoszonego przewoźnikowi przez organizatora meczu. Jeżeli z jakichkolwiek przyczyn takie wydarzenie nie odbędzie się lub nie będzie potrzeby dowozu na nie osób (zostanie odwołane, przełożone na inny termin, przeniesione na inny obiekt, mecz odbędzie się bez kibiców) nie będzie potrzeby organizacji takiego przewozu. Tak więc nie ma również znaczenia czy przewoźnik może się spodziewać powtarzalności ich występowania, ponieważ nie od niego zależy to czy wydarzenie odbędzie się i czy zaistnieje potrzeba dowozu na nie osób. Jest całkowicie w tym zakresie uzależniony od inicjatywy innych podmiotów. Zatem przewóz okazjonalny zachowuje charakter jednorazowości, ponieważ jest ściśle związany z określonym wydarzeniem czy zamówieniem ze strony innego podmiotu, oraz jego realizacja jest uzależniona od działań innych stron. I znowu przywołując przykład dodatkowych pociągów uruchamianych w sezonie urlopowym w celu zapewnienia dowozów na wczasy, trzeba wskazać, że przewóz taki nie ma charakteru okazjonalnego, ponieważ jest realizowany niezależnie od decyzji innych podmiotów dotyczących czasu, miejsca czy samego zaistnienia celu takiego transportu osób.

W tym kontekście trzeba rozważyć kwestię organizacji przewozów na masowe, w tym także powtarzalne wydarzenia, realizowanych nie tylko w wyniku zlecenia otrzymanego od ich organizatorów, lecz również z inicjatywy przewoźnika kolejowego, który zaplanował przewóz z wyprzedzeniem, a nawet umieścił go w rozkładzie jazdy.

Należy w tym miejscu przytoczyć art. 28z i 29 ust. 1c ustawy o transporcie kolejowym. Pierwszy z wymienionych przepisów stanowi, iż:

1. Podmiot zainteresowany realizowaniem przewozu okazjonalnego składa wniosek do zarządcy co najmniej na 7 dni przed planowanym przewozem.

2. Zarządca, w ramach wolnej przepustowości infrastruktury, uwzględnia wniosek i określa szczegóły wykonania przewozu w umowie o udostępnienie infrastruktury kolejowej”.

Natomiast zgodnie z drugim przepisem: Przewoźnik kolejowy nabywa prawo do korzystania z przydzielonych w rozkładzie jazdy tras pociągów po zawarciu umowy o udostępnienie infrastruktury kolejowej. W zakresie pasażerskich przewozów kolejowych zarządca zawiera umowę o udostępnienie infrastruktury z przewoźnikiem kolejowym, który zawarł umowę o świadczenie usług publicznych, uzyskał decyzję o przyznaniu otwartego dostępu albo uwzględniono jego wniosek na wykonanie przewozu okazjonalnego.

A zatem pasażerski przewóz okazjonalny może być zamówiony z dowolnym wyprzedzeniem, lecz nie później niż na 7 dni przed datą, kiedy ma się odbyć. Ponadto, przepisy ustawy o transporcie kolejowym nie odnoszą się do tego czy przewóz osób, aby mógł być uznany za okazjonalny, musi być zlecony przewoźnikowi przez inny podmiot. Oznacza to, że zapewnienie transportu  osób na określone wydarzenie wyłącznie z inicjatywy przewoźnika kolejowego, który zaobserwował konieczność realizacji związanej z tym wydarzeniem potrzeby przewozowej, również będzie przewozem okazjonalnym.

Trzeba też wskazać, że dla kwalifikacji danego przewozu jako okazjonalnego, nie ma znaczenia, czy informacje o pociągu będą opublikowane w rozkładzie jazdy pociągów.

do góry